Beste aquarianen
Om mijn nieuwe voordracht voor te stellen verwijs ik direct naar een datum , namelijk 2 november.
Waarom precies deze datum?
2 november, Allerzielen, is traditioneel de dag waarop we de overledenen herdenken. In Latijns-Amerika wordt deze dag echter op een andere manier gevierd: niet de dood staat er centraal, maar het leven van onze dierbaren die ons zijn ontvallen. Daarom leek het mij bijzonder gepast mijn nieuwe voordracht de titel te geven: “Días de los Muertos”
In deze nieuwe voordracht nemen we een kijkje in Mexico, waar in de voorbije tien jaar talrijke projecten zijn opgestart om inheemse vissoorten te behoeden voor uitsterving.
 |
|||||
| We starten met het boeiende verhaal van het geslacht Cyprinodon. Deze vissen komen voornamelijk voor in het zuidwesten van de Verenigde Staten, maar ook in het noorden van Mexico, waar maar liefst twintig endemische soorten voorkomen. Veel van deze soorten leven in één enkele bron of poel, waardoor ze uiterst kwetsbaar zijn. Enkele zijn helaas al uitgestorven in het wild.Om verdere uitsterving te voorkomen, werd in november 2024 de Cyprinodon Working Group opgericht.
Tijdens de voordracht nemen we u mee naar Lake Chichancanab, waar ooit zeven endemische Cyprinodon-soorten in hetzelfde meer voorkwamen. Sinds de jaren 1980 zijn daar echter exotische vissen, zoals Astyanax– en Tilapia-soorten, geïntroduceerd, met als gevolg dat bijna alle endemische Cyprinodon-soorten uit het meer zijn verdwenen. Momenteel komt slechts één soort, Cyprinodon mayae, nog algemeen voor, terwijl C. beltrani en C. labiosus recent opnieuw werden waargenomen in het zuidelijke deel van de lagune (“El Rancho”). Deze bevindingen zijn van groot belang voor het voortbestaan van deze bedreigde vissen. |
|||||
 |
Naast de Cyprinodon-projecten besteden we ook aandacht aan andere succesvolle beschermingsinitiatieven in Mexico, waaronder dat van de Ambystoma mexicanum, beter bekend als de axolotl. Samen met de onderzoeksgroep van de UNAM verkennen we hun inspanningen in de meren van Xochimilco en Chalco, in de vallei van Mexico. Deze mythische soort, ooit bijna verdwenen door menselijke invloeden, kent dankzij intensieve bescherming een heropleving. |
||||
Sinds 2018 is 1 februari uitgeroepen tot Nationale Axolotldag, en sinds 2022 is er in Mexico-Stad een museum gewijd aan deze bijzondere soort. Om het verhaal compleet te maken geef ik ook een helder overzicht van hoe we de soort op een verantwoorde manier kunnen houden en kweken in de huiskamer.
Omdat Día de los Muertos draait om de cyclus van leven en dood, vormt de axolotl een symbolische verbinding met deze dag: een wezen dat symbool staat voor regeneratie en hoop, zelfs in het water.
Ook de Goodeidae-soorten hebben een bijzondere band met deze thematiek. Zo werden Zoogoneticus tequila op 1 november 2015 en Skiffia francesae op 4 november 2022 symbolisch opnieuw uitgezet in hun natuurlijke habitat, waar ze na meer dan twintig jaar afwezigheid opnieuw gedijen. De Goodeid Working Group startte in 2023 een tienjarenplan, dat momenteel negen actieve projecten omvat om bedreigde soorten te redden. Tijdens de voordracht bespreken we onder meer het project rond het geslacht Girardinichthys, waarbij we zowel hun leefwijze in het wild als de mogelijkheden voor aquariumhouders toelichten.
Verder maken we kennis met Profundulus oaxacae, ook wel bekend als de Oaxaca-killivis, een kleine zoetwatervis endemisch in de regio Oaxaca, Zuid-Mexico. Sinds 2024 bestaat er daar een ex-situ conservatiecentrum dat zich richt op de bescherming van inheemse en endemische zoetwatervissen. Het verhaal start reeds sinds 1 juni 2014 toen een onderzoeksteam onder leiding van Victor Manuel Ortiz Cruz de herontdekking deed van de Profundulus oaxacae , deze soort was meer dan 15 jaar niet meer waargenomen in zijn habitat. Inmiddels zijn we reeds meer dan 10 jaar verder en zijn er inmiddels meerdere nieuwe soorten ontdekt in geïsoleerde bronstromen in de bergen van Oaxaca. Een prachtig onderzoek dat zeker de moeite is om over te spreken.
Om deze voordracht af te sluiten neem ik u mee naar de regio Axalapasco, waar de kratermeren Alchichica, Quechulac en La Preciosa liggen. In deze drie kratermeren komen vier kleine, endemische en sterk bedreigde vissen voor, behorend tot de familie van de zilvervissen (geslacht Poblana). Poblana-soorten fungeren als indicatorsoorten: hun aanwezigheid en gezondheid worden gebruikt om de ecologische staat van het meer en het bredere ecosysteem te beoordelen.
Het feit dat deze soorten micro-endemisch zijn—elk beperkt tot slechts één kratermeer—maakt ze bijzonder kwetsbaar. De introductie van exotische vissoorten, zoals karpers, heeft hun situatie verder verslechterd, waardoor ze in hun natuurlijke habitat als kritiek bedreigd worden beschouwd. Waar eind 20e eeuw de populaties nog werden geschat op ongeveer 16.000 tot 21.000 individuen, blijkt uit een rapport uit 2023 dat in sommige kraters zelfs geen Poblana-soorten meer aanwezig zijn.
Sinds 2025 is er een beschermingsorganisatie actief die aantoont dat gerichte inspanningen noodzakelijk zijn om de Poblana soorten te behouden. Deze soort kan daarom terecht worden toegevoegd aan de lijst van zeer bedreigde vissoorten. Een onderzoek dat nog maar net is opgestart maar nu al veel positieve oplossingen heeft gevonden om deze soorten te beschermen van hun uitsterven.
Doorheen deze voordracht ontdekken we dat de natuur van Mexico sterk afhankelijk is van menselijke inspanningen om te overleven. Industrie, vervuiling en klimaatverandering hebben hun sporen nagelaten, maar dankzij de inzet van Mexicaanse universiteiten en natuurbeschermingsgroepen zijn er hoopvolle tekenen van herstel.
Hopelijk kunnen vele van deze unieke soorten in de toekomst terugkeren naar hun oorspronkelijke leefomgeving.
Zoals de mensen die mijn vroegere voordrachten al hebben gezien probeer ik jullie weer een verhaal te brengen dat zal gaan over de moeilijke overlevingskansen van de vissen maar daarnaast ook een beetje een aanzet om sommige soorten toch in het aquarium eens te houden.
Mvg en tot binnenkort
Vannerom Ronny
Regional group coordinator Belgium – Goodeid Working Group
